Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra từ ngày 19 đến 25/1, với một trong những nội dung quan trọng là thực hiện quy trình bầu cử Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.
Quy chế bầu cử trong Đảng mới nhất được đề cập trong Quyết định số 190 của Ban Chấp hành Trung ương, do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành ngày 10/10/2024.
Theo quy chế này, việc bầu cử ở Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng do Đại hội quyết định.
Cấp ủy, tổ chức đảng giới thiệu đảng viên ứng cử các chức danh lãnh đạo Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ được vận dụng theo Quy chế này.
Toàn cảnh Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng
Việc bầu cử trong Đảng thực hiện theo nguyên tắc tập trung dân chủ; bình đẳng, trực tiếp, đa số quá bán.
Theo Quyết định số 190, hình thức bỏ phiếu kín được thực hiện trong nhiều trường hợp, trong đó áp dụng khi bầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng; bầu Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Ban Bí thư.
Việc bầu ủy ban kiểm tra, chủ nhiệm, phó chủ nhiệm ủy ban kiểm tra; việc lấy phiếu xin ý kiến về các ứng cử viên để đưa vào danh sách bầu cử hay giới thiệu đảng viên ứng cử các chức danh lãnh đạo Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ… cũng sẽ thực hiện theo hình thức bỏ phiếu kín.
Đối với việc bầu Bộ Chính trị, quy trình bầu được quy định theo các bước sau:
1. Phiên họp thứ nhất của Ban Chấp hành Trung ương Đảng do Tổng Bí thư khóa trước (tái cử hoặc không tái cử) làm triệu tập viên khai mạc và chủ trì cho đến khi bầu xong Đoàn Chủ tịch hội nghị.
Trường hợp Tổng Bí thư khóa trước không thể làm triệu tập viên thì Đoàn Chủ tịch Đại hội cử triệu tập viên.
2. Đoàn Chủ tịch Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng báo cáo về đề án và đề nghị số lượng Ủy viên Bộ Chính trị cần bầu.
3. Hội nghị thảo luận, biểu quyết về số lượng Ủy viên Bộ Chính trị.
4. Đoàn Chủ tịch báo cáo danh sách những đồng chí được Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá trước đề cử vào Bộ Chính trị.
5. Tiến hành ứng cử, đề cử.
6. Họp tổ để thảo luận.
7. Đoàn Chủ tịch tổng hợp danh sách những người tự ứng cử, được đề cử; đề xuất những trường hợp được rút và không được rút khỏi danh sách bầu cử, báo cáo hội nghị xem xét, quyết định.
Lấy phiếu xin ý kiến của hội nghị đối với những người ứng cử, được đề cử tại hội nghị (nếu cần).
8. Lập danh sách bầu cử, hội nghị biểu quyết thông qua số lượng và danh sách bầu cử Bộ Chính trị.
9. Bầu cử, kiểm phiếu, công bố kết quả bầu cử.
Điều 25 Quyết định 190 quy định về các bước bầu Ban Bí thư, gồm:
1. Tổng Bí thư thay mặt Đoàn Chủ tịch Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng báo cáo về đề án và đề nghị số lượng Ủy viên Ban Bí thư cần bầu.
2. Hội nghị thảo luận, biểu quyết về số lượng Ủy viên Ban Bí thư.
3. Đoàn Chủ tịch báo cáo danh sách những đồng chí được Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa trước đề cử vào Ban Bí thư.
4. Tiến hành ứng cử, đề cử.
5. Họp tổ để thảo luận.
6. Đoàn Chủ tịch tổng hợp danh sách những người tự ứng cử, được đề cử; đề xuất những trường hợp được rút và không được rút khỏi danh sách bầu cử, báo cáo hội nghị xem xét, quyết định.
Lấy phiếu xin ý kiến của hội nghị đối với những người tự ứng cử, được đề cử tại hội nghị (nếu cần).
7. Lập danh sách bầu cử, hội nghị biểu quyết thông qua số lượng và danh sách bầu cử Ban Bí thư.
8. Bầu cử, kiểm phiếu, công bố kết quả bầu cử.
Theo Quyết định 190, kết quả bầu cử được tính trên số phiếu bầu hợp lệ.
Trường hợp phiếu bầu nhiều người mà không có số dư, người bầu cử đánh dấu “X” vào cả ô đồng ý và ô không đồng ý hoặc không đánh dấu X vào cả hai ô đồng ý, không đồng ý tương ứng với họ và tên người nào thì không tính vào kết quả bầu cử của người đó (phiếu đó vẫn được tính là phiếu hợp lệ).
Đối với đại hội đại biểu, người trúng cử phải đạt số phiếu bầu quá một nửa so với tổng số đại biểu chính thức được triệu tập trừ số cấp ủy viên cấp triệu tập đại hội vắng mặt suốt thời gian đại hội, đại biểu chính thức vắng mặt suốt thời gian đại hội không có đại biểu dự khuyết thay thế.