Di sản của Thăng Long - Hà Nội được hình thành từ nghìn năm qua có mật độ rất dày, giá trị phong phú, đa dạng, có thể coi là những “báu vật”, một nguồn lực to lớn cho phát triển. Tuy nhiên, nguồn lực ấy dường như vẫn chưa thực sự “tỉnh giấc”, dù gần đây việc thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa đã mang lại những chuyển biến nhanh và mạnh. Bối cảnh này mở ra khả năng bứt phá khi Nghị quyết số 02-NQ/TW, đặc biệt là Chương trình hành động số 12-CTr/TU, đã chỉ rõ hướng đi: Khơi thông các mạch nguồn, biến di sản thành nguyên liệu đầu vào cho ngành Công nghiệp văn hóa hiện đại.
“Đánh thức” di sản ở đây là quá trình dùng tri thức hiện đại để giải mã các lớp trầm tích văn hóa và dùng công nghệ để trình diễn, tái hiện theo cách mà thế hệ hôm nay có thể hào hứng, dễ dàng tiếp nhận. Khi các không gian di sản được kết nối bằng nghệ thuật ánh sáng hay công nghệ thực tế ảo, đó chính là lúc một “mạch sáng tạo” được khơi thông. Ở đó, di sản đã tiếp thêm sức sống, trở thành một thực thể sống động, mang lại trải nghiệm mới lạ và giá trị kinh tế thực thụ.
Việc phát triển các “mạch sáng tạo” này chính là cơ sở cốt lõi để Hà Nội triển khai hiệu quả các giải pháp trong Chương trình 12-CTr/TU - chương trình nhấn mạnh việc xây dựng các khu công nghiệp văn hóa, các không gian sáng tạo tiêu biểu gắn với các làng nghề và di tích lịch sử. Đây chính là những “cực tăng trưởng” mới, nơi các giá trị văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Khi di sản “sống” được trong nền kinh tế thị trường, nó sẽ tạo ra nguồn tài chính tái đầu tư cho chính công tác bảo tồn, tạo thành một vòng tuần hoàn phát triển bền vững.
Hơn thế nữa, trong “kỷ nguyên mới” như Nghị quyết 02-NQ/TW đã định hình cho Hà Nội, con người được đặt vào vị trí trung tâm để xây dựng một Thủ đô hạnh phúc. Khi các không gian di sản được “đánh thức”, chúng sẽ trở thành những “phòng thí nghiệm” sáng tạo cho giới trẻ, nơi tri thức và lòng tự hào dân tộc được hun đúc. Một thành phố giàu bản sắc nhưng không ngừng đổi mới chính là môi trường lý tưởng để thu hút nhân tài, thúc đẩy khởi nghiệp và lan tỏa sức mạnh mềm của Việt Nam ra thế giới.
Các giải pháp trong Chương trình số 12-CTr/TU đã nêu rõ việc ưu tiên nguồn lực cho khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, được coi là “chìa khóa” để khai mở kho tàng di sản. Vì vậy, chúng ta cần có những chính sách đặc thù nhằm khuyến khích sử dụng di sản làm chất liệu cho các lĩnh vực như thiết kế, thời trang, điện ảnh và du lịch thông minh... Đây là việc cần làm ngay, nhất là phải gắn với những cơ chế đặc thù, vượt trội của Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua.
Nhìn rộng ra, việc đánh thức những “mạch sáng tạo” từ di sản chính là cách Hà Nội thực hiện sứ mệnh của một “Thành phố sáng tạo”. Đó là hành trình biến niềm tự hào về quá khứ thành sức mạnh của tương lai. Khi văn hóa thực sự trở thành một ngành công nghiệp mũi nhọn và động lực tăng trưởng mới, nó sẽ khẳng định vị thế một đô thị “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc” trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Chính vì thế, Nghị quyết 02-NQ/TW và Chương trình 12-CTr/TU đòi hỏi những hành động quyết liệt, bứt phá trên thực tế. Chỉ có như vậy mới có thể khơi thông những mạch nguồn sáng tạo, để văn hóa Thăng Long - Hà Nội mãi là dòng chảy không ngừng bồi đắp cho khát vọng vươn mình của Thủ đô.